ΕΛΛΕΙΨΗ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΓΙΑ ΣΤΗΡΙΞΗ ΤΩΝ ΑΠΟΔΗΜΩΝ – ΚΡΙΣΙΜΗ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΣ Η ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ
Μπορεί οι σχέσεις μεταξύ του ένδημου και του απόδημου Ελληνισμού να παραμένουν ισχυρές, ωστόσο η ουσιαστική απόσταση με την ελληνική ομογένεια του εξωτερικού μεγαλώνει διαρκώς, δημιουργώντας ένα χάσμα με προεκτάσεις στην εκπαίδευση, στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης, της παράδοσης και της γλώσσας. Η επαφή με την ομογένεια, εξάλλου, δεν μπορεί, δεν πρέπει και δεν αρκεί να επαφίεται σε απλές, επαναλαμβανόμενες, συμβολικές και επετειακές εκδηλώσεις εορτασμού, ούτε σε κινήσεις εντυπωσιασμού, αλλά έχει ανάγκη την πραγματική ανταλλαγή πολιτισμού, τον αφουγκρασμό των αναγκών των Ελλήνων του εξωτερικού και την από κοινού μεθόδευση παρεμβάσεων προς όφελος των ίδιων των σχέσεων. Το βασικό ερώτημα λοιπόν, είναι κατά πόσο η απομάκρυνση της διασποράς από την Ελλάδα αποτελεί ένα φυσικό και αναπόφευκτο αποτέλεσμα της διαδοχής των γενεών ή αν συνδέεται, σε σημαντικό βαθμό, και με τον τρόπο με τον οποίο η ίδια η Ελλάδα διαχειρίστηκε διαχρονικά τη σχέση της με τους Έλληνες του εξωτερικού. Η τελευταία 15ετία και συγκεκριμένα τα χρόνια μετά τη μεγάλη οικονομική κρίση, έχουν περιορίσει την αλληλεπίδραση με τους Έλληνες της ομογένειας σε επετειακές εκδηλώσεις συμβολικού χαρακτήρα, επαναλαμβανόμενες και τυπικές αμφίδρομες επισκέψεις και ευχολόγια, αντί για ουσιαστικές πολιτικές παρεμβάσεις που θα αναδείξουν την πραγματική σημασία του απόδημου Ελληνισμού. Η απομάκρυνση αυτή, συνδέεται με την παρακμή της ελληνικής εκπαιδευτικής πολιτικής για την ομογένεια, τον περιορισμό των χρηματοδοτικών πόρων, τη θεσμική απαξίωση και την απουσία συστηματικών παρεμβάσεων για τη διατήρηση του ενδιαφέροντος των νεότερων γενεών για τη γλώσσα, τον πολιτισμό και την πατρίδα καταγωγής τους. Ενδεικτικά παραδείγματα αποτελούν τόσο η απαξίωση και η αδρανοποίηση του Συμβουλίου Απόδημου Ελληνισμού, η δράση του οποίου έχει σταματήσει ουσιαστικά εδώ και αρκετά χρόνια, όσο και η διακοπή του εκπαιδευτικού προγράμματος «Παιδεία Ομογενών» (Ελληνόγλωσση διαπολιτισμική εκπαίδευση της Διασποράς), ενός προγράμματος που συντόνιζε το ΕΔΙΑΜΜΕ του Πανεπιστημίου Κρήτης και το οποίο έχει επίσης απενεργοποιηθεί. Την τελευταία δεκαετία, οι σχολικοί σύμβουλοι της ομογένειας έχουν συρρικνωθεί δραματικά, όπως το ίδιο ισχύει και για τους αποσπασμένους εκπαιδευτικούς, ενώ η ομογένεια εξακολουθεί να στερείται θεσμικής εκπροσώπησης στην Ελλάδα. Η Κρήτη άλλωστε, διατηρεί διαχρονικά ισχυρούς δεσμούς με την ελληνική ομογένεια και ιδιαίτερα με τις κοινότητες των Κρητών του εξωτερικού. Η ίδια η ιστορία του προγράμματος «Παιδεία Ομογενών», αλλά και ο ρόλος του Πανεπιστημίου Κρήτης στην υλοποίησή του, αποτελούν ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η Κρήτη συνδέθηκε με την προσπάθεια διατήρησης της ελληνικής γλώσσας και της πολιτιστικής επαφής με τις νεότερες γενιές της διασποράς. Όλα τα παραπάνω, αλλά και η ευρύτερη σχέση της Ελλάδας με τη διασπορά, βρέθηκαν στο επίκεντρο της συζήτησης των «Ρ.Ν.» με τον Αναστάσιο Τάμη, καθηγητή Κοινωνικής Γλωσσολογίας και Ιστορίας της Ελληνικής Διασποράς και πρόεδρο του Αυστραλιανού Ινστιτούτου Μακεδονικών Σπουδών. Ο κ. Τάμης βρίσκεται στο Ρέθυμνο και στην Κρήτη με αφορμή τη σημερινή τιμητική εκδήλωση για τον ομότιμο καθηγητή του Πανεπιστημίου Κρήτης Μιχάλη Δαμανάκη, στην οποία παρουσιάζεται ο συλλογικός τόμος με τίτλο «Ελληνική Διασπορά. Μελέτες στη μνήμη του Μιχάλη Δαμανάκη», τον οποίο επιμελήθηκε ο ίδιος. Η εκδήλωση που διοργανώνει το Εργαστήριο Διαπολιτισμικών και Μεταναστευτικών Μελετών (Ε.ΔΙΑ.Μ.ΜΕ.) και το Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Κρήτης θα πραγματοποιηθεί στις 18:30 μ.μ. στο Σπίτι του Πολιτισμού.
Οι εκπαιδευτικοί σύμβουλοι από 60 στους 6, οι εκπαιδευτικοί από 600 σε 60
Η συζήτηση με τον κ. Τάμη ξεκίνησε από το πρόγραμμα «Παιδεία Ομογενών», το οποίο κλήθηκε να συντονίσει στην Ωκεανία. Όπως εξήγησε στα «Ρ.Ν.»: «Η Αυστραλία είναι ένα ζωντανό εργαστήριο της ελληνικής γλώσσας. Το πρόγραμμα με έβρισκε απόλυτα σύμφωνα, γιατί πρώτον θα είχαμε την ευκαιρία να ερευνήσουμε και να διαγνώσουμε τα ελλείμματα που υπήρχαν στον τρόπο που διδάσκεται η ελληνική γλώσσα και θα είχαμε μία ευκαιρία να μετεκπαιδευτούν οι εκπαιδευτικοί της Αυστραλίας. Το πρόγραμμα ήταν μία ηφαιστιογενής πρωτοβουλία, από τις ελάχιστες της ελλαδικής πολιτείας». Σύμφωνα με τον κ. Τάμη, το πρόγραμμα ήταν η πρώτη ουσιαστική παρέμβαση που αφορούσε την ομοιογένεια και προωθήθηκε μέσα από το Συμβούλιο Απόδημου Ελληνισμού, ωστόσο περίπου 17 χρόνια αργότερα, το πρόγραμμα διεκόπη με το πρόσχημα της οικονομικής κρίσης. Έκτοτε και σύμφωνα πάντα με τον κ. Τάμη, η στήριξη των Ελλήνων της διασποράς ακολουθεί διαρκώς πτωτική πορεία. «Μετά το 2009, το Ελλαδικό κράτος χρησιμοποίησε την οικονομική κρίση, ως άλλοθι προκειμένου να απομακρυνθεί ουσιαστικά από την διασπορά της. Μετά το 2009 η αποστασιοποίηση ήταν πολύ μεγάλη, πλέον υπάρχουν ανακοινώσεις ευχολογίων και όχι πολιτικές πράξεις. Από το 2009 δεν υπάρχει σοβαρή μέριμνα προς την ελληνική διασπορά. Οι εκπαιδευτικοί σύμβουλοι, από 60 περίπου ανά τον κόσμο, μειώθηκαν σε έξι, οι αποσπασμένοι δάσκαλοι, από 600-700, μειώθηκαν σε 60-70 και αναφέρομαι στην διασπορά εκτός Γερμανίας. Η αποστολή των σχολικών βιβλίων, ελάχιστη και χωρίς πρόνοια, τα θεσμικά όργανα του εξωτερικού, ανενεργά, περιμένουν να περάσει ο χρόνος. Αν μπορέσει η ελληνική κυβέρνηση ας τεκμηριώσει ποια μέτρα πήρε για την ενίσχυση της ομογένεια. Το ότι ήρθαν οι Εύζωνες στο Σίδνεϊ και στην Αδελαΐδα; Αυτό είναι πρόνοια της διασποράς;», διερωτήθηκε ρητορικά ο κ. Τάμης. Επιπλέον, ο κ. Τάμης αναγνώρισε ότι υπάρχει ένας επετειακός χαρακτήρας στη σχέση με τη διασπορά, ωστόσο πρόκειται για αποτέλεσμα με αμφότερες ευθύνες. «Πράγματι υπάρχει ένας επετειακός χαρακτήρας στη σχέση με τη διασπορά. Το ερώτημα είναι προς τους ομογενείς: Τι κάνουν εκείνοι για να το αλλάξουν αυτό. Εγώ πιστεύω ότι η ομογένεια πρέπει να είναι αυτόφωτη, αυτόνομη οικονομικά, κοινωνικά, πολιτισμικά. Δεν θα πρέπει να εξαρτάται από την Αθήνα, η οποία εγώ την βλέπω ως χταπόδι με πολλά πλοκάμια .Δεν έχει τίποτα να προσφέρει, Μόνο να παίρνει. Οι Κρήτες της Αυστραλίας ξεπερνούν τις 60-70000. Ποιος ο λόγος να περιμένουμε την Αθήνα και την Περιφέρεια Κρήτης;, εγώ πρέπει να προσφέρω στην Περιφέρεια, όχι να πάρω από αυτήν». Τέλος, όπως συμπλήρωσε: «Το 40% των Ελλήνων ζει στη διασπορά και αυτός ο αριθμός Ελλήνων δεν έχει ούτε ένα θεσμό στην Ελλάδα. Ο υπουργός Εξωτερικών αναιδέστατα νομίζει ότι είναι υφυπουργός Απόδημου Ελληνισμού. Είναι δυνατόν να υπάρχει υφυπουργός απόδημου ελληνισμού, χωρίς να υπάρχει υπουργείο; Δεν υπάρχει ούτε ένα κέντρο σπουδής και μελέτης της ελληνικής διασποράς. Εφόσον δεν υπάρχει ένα τέτοιο κέντρο, σε ποιον θα απευθυνθούν οι Κρήτες της Αυστραλίας, πώς θα βελτιώσουν τον τρόπο που σκέφτονται;».
«Διαχειριζόμαστε τον υπάρχοντα πολιτισμό, δεν δημιουργούμε νέο»
Όσο περνούν τα χρόνια, οι Έλληνες της διασποράς διαφοροποιούνται όλο και περισσότερο από τους Έλληνες στην Ελλάδα, σύμφωνα με τον κ. Τάμη. «Στην Αυστραλία ο δείκτης των γεννήσεων είναι 2,5 φορές πάνω, από την Ελλάδα. Γιατί λοιπόν οι Έλληνες της ομογένειας να μπορούν να κάνουν τριπλάσια παιδιά από όσο αυτοί στην Ελλάδα; Οι Έλληνες της διασποράς συνεχίζουν να ομιλούν και να δίνουν αξία στο δημοτικό τραγούδι, στο βυζαντινό, στο ρεμπέτικο και σε αυτό που πραγματικά αναμόρφωσε την Ελλάδα. Ακούμε στην ταβέρνα Μητροπάνο, Θεοδωράκη, αλλά που είναι στην Ελλάδα αυτά τα τραγούδια μετά την δεκαετία του 2000; Έχουμε μία ισοπέδωση στον χώρο του πολιτισμού. Διαχειριζόμαστε τον υπάρχοντα πολιτισμό, δεν δημιουργούμε νέο. Βέβαια, το κενό που δημιουργεί το ελλαδικό κράτος, η ομογένεια θέλει να το καλύψει», σημείωσε ο κ. Τάμης, συμπληρώνοντας επίσης: «Η διασπορά προσπαθεί να διατηρήσει κυρίως την Ρωμιοσύνη, τους ενδιαφέρει τουλάχιστον το στοιχείο της της ελληνικότητας, το οποίο αποτελείται από τέσσερα βασικά συστατικά: το ένα είναι η Αρχαία Ελλάδα, το δεύτερο είναι η ορθοδοξία και ο χριστιανισμός, το τρίτο είναι η Ευρώπη, και το τέταρτο είναι η καθ ημάς Ανατολή. Αυτή είναι η ρωμιοσύνη και εμείς αυτό προσπαθούμε να κρατήσουμε».
«Έχουμε μία χρεοκοπία θεσμών και κοινωνικών αξιών, γι’ αυτό φτάσαμε στο σημείο να έχουμε εκπαίδευση, χωρίς παιδεία»
Αναφορικά τώρα με το ζήτημα της γλώσσας και της εκπαίδευσης, τα τελευταία χρόνια, η τεχνολογία έχει παίξει καθοριστικό ρόλο, μετασχηματίζοντας τις εν δυνάμει εκπαιδευτικές συνθήκες, παρέχοντας δυνατότητες υβριδικότητας, αλλά και εξυπηρετώντας τη συνδεσιμότητα, όταν η πρόσβαση είναι δύσκολη και η απόσταση μεγάλη. Απαντώντας σε σχετικό ερώτημα για το κατά πόσο η διασπορά έχει εξυπηρετηθεί από την τεχνολογία, ο κ. Τάμης σημείωσε: «Η μεν τεχνολογία μας χτυπάει στο θέμα της παιδείας. Ο τρόπος της χρήσης των τεχνολογικών εργαλείων είναι πολύ βασικός. Για παιδιά και οικογένειες Ελλήνων που ζουν σε μη προσβάσιμες και προσιτές κοινωνίες, η τεχνολογία είναι ανάγκη και χωρίς αυτήν δεν θα υπήρχε τίποτα. Επίσης η τεχνολογία βοηθάει άπειρα την γνώση και την έρευνα. Αν όμως δεν φροντίσουμε να δημιουργήσουμε πιο γρήγορες και ενεργές πλατφόρμες, θα κουραστεί ο μαθητής σύντομα. Χρειάζεται αναβάθμιση και χρειάζεται χρήμα, αλλά το χρήμα δεν έρχεται. Για παράδειγμα, το Πανεπιστήμιο Κρήτης είναι Περιφερειακό και φοβάμαι ότι σε λίγα χρόνια δεν θα υπάρχουν φοιτητές εδώ. Δεν ξέρω αν είναι ορατό ήδη το πρόβλημα, αλλά η ακρίβεια και η αισχροκέρδεια θα αποτρέψουν τους μαθητές να σπουδάσουν και θα οδηγηθούν σε προγράμματα κατάρτισης, μικρής χρονικής διάρκειας, τα οποία θα οδηγήσουν σε μία απασχόληση με χρήματα και τέλος. Εκεί χρειάζεται να επέμβει και η τεχνολογία». Όπως επεσήμανε ο κ. Τάμης, το πρόβλημα της διασύνδεσης δεν έχει να κάνει ωστόσο με την τεχνολογία, όσο με την έλλειψη λειτουργικότητας των θεσμών. «Το πρόβλημα είναι ότι υπάρχουν κοινές αξίες και δυστυχώς ως κοινωνίες τις έχουμε εμπιστευθεί στους θεσμούς. Όταν οι θεσμοί δεν λειτουργούν σωστά, τότε αυτές οι κοινές αξίες χρεοκοπούν, επομένως η χρεοκοπία αυτή είναι απόρροια και απότοκος της οδυνηρής παρακμής των θεσμών. Έχουμε μία χρεοκοπία θεσμών και κοινωνικών αξιών, γι’ αυτό φτάσαμε στο σημείο να έχουμε εκπαίδευση, χωρίς παιδεία. Ευτελίσαμε την γνώση και ευτελίσαμε τα Πανεπιστήμια, τα οποία αντί για φορείς μάθησης και γνώσης, κατέληξαν να γίνουν εκπαιδευτήρια που παρέχουν γνώσεις χωρίς παιδεία, χωρίς υποδομή και κατέληξαν κέντρα κατάρτισης επαγγελματιών», σχολίασε τέλος.
πηγή:rethnea.gr