SOS ΨΥΧΟΓΡΑΦΗΜΑΤΑ ΑΜΕΣΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΛΛΟΠΡΟΣΑΛΕΣ ΣΥΝΕΧΕΙΣ ΠΙΕΣΕΙΣ Η ηρεμία του μυαλού έρχεται όταν είμαστε έτοιμοι να τη δεχτούμε
Από τη Δρ. Αναστασία Αρτεμίου
Αξίζει περισσότερο από τον πλούτο ή οποιαδήποτε άλλη υλική κατοχή, είναι κάτι που κάθε άνθρωπος προσπαθεί, αλλά λίγοι επιτυγχάνουν, είναι το τέλειο δώρο γιατί είναι το πιο δύσκολο να επιτευχθεί και λέγεται ηρεμία του μυαλού.
Είναι διαθέσιμο και έτοιμο να διεκδικηθεί από οποιονδήποτε είναι διατεθειμένος να καλλιεργήσει ισχυρή θετική σκέψη στη ζωή του και μαζί με την πίστη ότι όλα όσα επιθυμούν ή χρειάζονται θα τ’ αποκτήσουν και οποιαδήποτε πρόκληση θα ξεπεραστεί.
Σκεφτείτε πώς θα ήσασταν εάν δεν είχατε απολύτως καμία ανησυχία, αγνοώντας εντελώς τα χρήματα, τις σχέσεις και όλες τις άλλες καθημερινές ανησυχίες που επιτρέπουμε να υπονομεύσουν τη φύση μας και τον τρόπο που ζούμε.
Οι άνθρωποι είναι από τη φύση τους ανήσυχοι και όταν εστιάζουν τα πάντα σε ένα συγκεκριμένο αποτέλεσμα, βιώνουν αυτό που φοβούνται περισσότερο. Το Σύμπαν είναι ο τελικός υπολογιστής, αλλά ποτέ δε θέλει να πει όχι. Το πρόβλημα είναι ότι δε διακρίνει αν αυτό που ζητάτε είναι για καλό ή κακό.
Όλοι δημιουργούμε το μέλλον μας με τον τρόπο που σκεφτόμαστε και ακόμα κι αν δεν είστε αρνητικοί από τη φύση σας, πρέπει να αναπροσανατολίζετε τις σκέψεις σας όταν στρέφονται σε σκοτεινά μονοπάτια. Αυτό μπορεί να είναι δύσκολο αλλά όχι αδύνατο να επιτευχθεί αρχικά επειδή οι σκέψεις μας είναι τόσο τυχαίες ώστε η εστίασή μας συνεχώς να αλλάζει από πρόβλημα σε πρόβλημα.
Aυτή είναι η πρόκληση για τους κατά συρροή ανήσυχους που φαίνεται να προβληματίζονται για τα πάντα. Ανησυχούν για την ασφάλεια των παιδιών τους, πώς τα βλέπουν οι άλλοι, αν είναι αρκετά καλά, αν είναι υπέρβαρα ή πάρα πολύ αδύνατα, πάρα πολύ κοντά, πολύ ψηλά – Ουφ! Ας σταματήσουμε εκεί – αυτή η λίστα είναι ατελείωτη.
Ποτε δε θα ειστε σε θεση να επιτυχετε την ηρεμια του μυαλου σας μεχρι να αποφασισετε να σταματησετε να υπερ-αναλυετε τα παντα.
Μια καλή αρχή είναι να καταγράψετε όλες τις ανησυχίες σας – μην ντρέπεστε και μη διστάζετε – βγάλτε τα όλα από μέσα σας. Μόλις διαβάσετε τη λίστα σας θα δείτε πόσο ασήμαντα είναι τα περισσότερα. Έτσι μπορείτε να βάλετε ένα μεγάλο X σε όλα εκείνα για τα οποία δε χρειάζεται να ανησυχείτε.
Μόλις εντοπίσετε το τι σας ανησυχεί πραγματικά, τότε ξεκινήστε να καταστρώνετε ένα σχέδιο δράσης και αρχίστε να εστιάζετε σε αυτό αντί για το πρόβλημα. Το σύμπαν αρέσκεται σ αυτό που βλέπει (νέο λογισμικό!) και είναι έτοιμο να σας δώσει μια ώθηση επειδή οι σκέψεις σας έχουν τώρα θετικά αποτελέσματα και όχι μια σειρά από παράλογες ανησυχίες. Έχετε κάνει ένα τεράστιο βήμα για την επίτευξη ηρεμίας του μυαλού σας.
Φυσικά – δεν είναι όλες οι ανησυχίες παράλογες ή ασήμαντες. Είναι φυσικό να φοβόμαστε για έναν αγαπημένο αν έχει, για παράδειγμα, διαγνωσθεί με μια σοβαρή ασθένεια, αλλά δε χρειάζεται να φανταστείτε το χειρότερο δυνατό αποτέλεσμα. Δημιουργήστε στο μυαλό σας την καλύτερη εφικτή πρόγνωση. Αυτό δε σημαίνει ότι δεν μπορείτε να είστε ρεαλιστές. Ορισμένες ασθένειες είναι μη αναστρέψιμες αλλά με το να είσαι θετικός δημιουργείς δύναμη και ειρήνη για τους γύρω σου. Επωφελούνται από το θετικό σας μυαλό που επιτρέπει στους αγαπημένους σας να γιορτάσουν τη ζωή και να αξιοποιήσουν όσο χρόνο τους έχει απομείνει.
Το ίδιο μπορεί να εφαρμοστεί στα χρήματα. Αν εστιάζετε συνεχώς στην αδυναμία σας να πληρώνετε λογαριασμούς τότε μην εκπλαγείτε αν φανερωθούν περισσότερα έξοδα. Η συνεχής ανησυχία για τα χρήματα σημαίνει ότι δεν μπορείτε ποτέ να επιτύχετε την ηρεμία του μυαλού σας ή να προσελκύσετε πραγματικά τα μετρητά που χρειάζεστε.
Απλά με τη μετατόπιση της εστίασης θα δημιουργήσετε δράση στη ζωή σας για την επίλυση του προβλήματός σας και το μυαλό σας με τη σειρά του θα είναι πιο ήρεμο.
Έχω αφήσει τις σχέσεις προς το τέλος αυτού του άρθρου επειδή υπάρχουν τόσες πολλές μεταβλητές και επιπλοκές που πρέπει να λάβετε υπόψη. Η φύση της σχέσης, είτε πρόκειται για έναν σύντροφο, για ένα παιδί, για έναν γονέα είναι διαφορετική και ο φόβος σας θα είναι και αυτός διαφορετικός.
Για άλλη μια φορά πρέπει να είστε ρεαλιστές. Όλη η θετική σκέψη στον κόσμο δεν θα κερδίσει έναν σύντροφο που έχει φύγει και δε θέλει να επιστρέψει, αλλά θα σας βοηθήσει να δημιουργήσετε μια νέα ζωή και να βοηθήσετε τον εαυτό σας να προσελκύσετε κάτι ή κάποιον καλύτερο.
Αρχίστε να βλέπετε τη ζωή σας με πιο θετικό τρόπο και αφήστε το Σύμπαν να σας βοηθήσει να βγείτε από τη σκοτεινή πλευρά των σκέψεων. Η ηρεμία του μυαλού έρχεται όταν είμαστε προετοιμασμένοι να δεχτούμε ό,τι καλό μας φέρνει η ζωή.
Βιβλιογραφία
Bush, A.D. (2011) Shortcuts to Inner Peace: 70 Simple Paths to Everyday Serenity, Berkley.
Floody, D. (2014) Serenity and Inner Peace: Positive Perspectives. In: Sims G., Nelson L., Puopolo M. (eds) Personal Peacefulness. Peace Psychology Book Series,vol 20. Springer, New York.
Goenka, S.N. (2012) Meditation Now: Inner Peace through Inner Wisdom, e-book, [online] available here, accessed 8th January 2020.
Xinghua L., Wei X., Yuzheng W., et al. (2013) Can Inner Peace be Improved by Mindfulness Training: A Randomized Controlled Trial, Volume 31, Issue 3, August 2015, Pages 245-254, stress and health, https://doi.org/10.1002/smi.2551
Το αυτοπορτραίτο παράθυρο στη γνώση του εαυτού μας
Η λήψη φωτογραφιών-πορτραίτων μπορεί να χρησιμοποιηθεί θεραπευτικά για να διερευνήσει θέματα που σχετίζονται με τον εαυτό μας, κυρίως όσον αφορά την αυτοεκτίμηση και την αυτογνωσία. Είναι μία τεχνική που ενθαρρύνει την ενδοσκόπηση, με στόχο να τονίσει τις θετικές πτυχές της ταυτότητας μας και να διευκολύνει την αυτο-αποδοχή.
Συχνά, στη θεραπευτική φωτογραφία, χρησιμοποιούνται τα αυτοπορτραίτα ως μέσα για τη διερεύνηση πτυχών του εαυτού μας. Ο ψυχοθεραπευτής και συγγραφέας Neil Gibson, συνήθως ζητάει από τους συμμετέχοντες εργαστηρίων να τραβήξουν προσωπογραφίες τους, με συγκεκριμένες οδηγίες: το αυτοπορτραίτο πρέπει να αποτυπώνει ένα θετικό χαρακτηριστικό του ατόμου, κάτι που του αρέσει στον εαυτό του. Ο Gibson ενθαρρύνει τους συμμετέχοντες να σκέφτονται δημιουργικά, δηλαδή, να είναι όσο ασαφείς θέλουν στην αποτύπωση του εαυτού τους.
Επίσης, τους διδάσκει ότι δεν υπάρχει κανένας «σωστός» τρόπος για να κάνουν το αυτοπορτραίτο και ότι καμία φωτογραφία δεν είναι «λανθασμένη» εάν συλλαμβάνει μια θετική πτυχή του εαυτού τους. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα είτε ένα ολόσωμο αυτοπορτραίτο ή μία εικόνα του κεφαλιού μόνο, ή την αποτύπωση μιας προσωπικής λεπτομέρειας, ενός τατουάζ, ενός κοσμήματος, ή κάτι εντελώς αφηρημένο, που αντιπροσωπεύει ένα θετικό τους χαρακτηριστικό. Το σημαντικό είναι ότι ο συμμετέχων πρέπει να έχει τον έλεγχο της φωτογράφησης και να ενθαρρύνεται έτσι ώστε να μοιραστεί την αφήγηση του. Ύστερα, η φωτογραφία χρησιμοποιείται έτσι ώστε ο δημιουργός της να αναλύσει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τον εαυτό του και κατόπιν να εξετάσει πώς τον βλέπουν οι άλλοι.
Η φωτογραφία ως συνδετικός κρίκος μεταξύ στοιχείων του εαυτού μας
Κάθε ανάλογη θεραπευτική παρέμβαση χρειάζεται να έχει ως αφετηρία τον τρόπο με τον οποίο αισθάνεται τον εαυτό του κάθε άτομο στην ομάδα. Έπειτα, η διαδικασία έχει ως στόχο το άτομο να αναπτύξει την “αυτοαποδοχή”, πριν αναζητήσει την αποδοχή των γύρω του.
Στη βαση της εργασιας με πορτραιτα βρισκεται η ιδεα της ενθαρρυνσης αυτων που συμμετεχουν στο να δουλεψουν ουσιαστικα γυρω απο το ερωτημα «Ποιος ειμαι;».
Για να διερευνηθεί αυτό το ερώτημα, πρέπει να υπάρχει μία συνδετική επικοινωνία μεταξύ πτυχών του εαυτού μας, η οποία επιτυγχάνεται μέσω της εικόνας.
Αυτή η επικοινωνία μπορεί να περιλαμβάνει μια εξερεύνηση της ιδέας μας για το ποιοι είμαστε, έτσι ώστε ο συμμετέχων να είναι σε θέση να αντιμετωπίσει τα ζητήματα που τον απασχολούν.
Ο David Burns, ψυχίατρος που ερεύνησε το πεδίο της γνωστικής-συμπεριφορικής ψυχοθεραπείας, εξηγεί πως η αυτό-αντίληψη είναι ένας βασικός παράγοντας στην ενσωμάτωση της προσωπικότητας, στην παρακίνηση της συμπεριφοράς και στην επίτευξη ψυχικής υγείας. Ο Robert Ziller, ψυχολόγος και συγγραφέας βιβλίων σχετικά με την απεικόνιση του εαυτού, πίστευε πως ο παράγοντας της αυτo-ιδέας, του συνόλου δηλαδή των ιδεών που απαρτίζουν την εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας, αξίζει να διερευνηθεί μέσα από αυτοπορτραίτα. Επίσης θεωρούσε πως μέσω της ανάλυσης και εμβάθυνσης στα αυτοπορτραίτα, δημιουργείται μία διαδικασία εύρεσης νοήματος, για την οποία πίστευε ότι είχε άμεσο αντίκτυπο στην ενίσχυση της αυτό-ιδέας.
Η κοινωνική αντίληψη του εαυτού φιλτράρει σκέψεις και συναισθήματα
Ο Ziller αναγνώρισε επίσης την αναγκαιότητα να θέσουμε τις εσωτερικές σκέψεις και τα συναισθήματα γύρω από τον εαυτό μας σε ένα κοινωνικό πλαίσιο, και να λάβουμε υπόψη τον τρόπο με τον οποίο αναμένεται να συμπεριφερόμαστε στη δεδομένη κουλτούρα στην οποία ζούμε. Ο συγγραφέας έδινε μεγάλη σημασία στην κοινωνική αντίληψη του εαυτού και εμπνεύστηκε ιδιαίτερα από τον όρο «looking-glass self» του κοινωνιολόγου Charles Cooley, ο οποίος περιγράφει ότι η εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας μπορεί να διαφέρει από το πώς πιστεύουμε ότι μας βλέπουν οι άλλοι, λόγω συναισθημάτων περηφάνιας ή ντροπής. Ο όρος αυτός αναπαριστά τρεις εσωτερικές διαδικασίες: α) πως φανταζόμαστε ότι φαινόμαστε στους άλλους, β) πως φανταζόμαστε ότι κρίνουν την εικόνα αυτή, και γ) πως σκεφτόμαστε ότι επηρεάζουν την εικόνα αυτή προηγούμενες εμπειρίες τους.
Η αυτο-αντίληψη έχει αντίκτυπο στο πώς ένα άτομο θα τοποθετήσει τον εαυτό του σε μία ορισμένη κατάσταση και κατά συνέπεια στο πώς τελικά θα συμπεριφερθεί. Στην πλειονότητα των περιπτώσεων η εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας είναι τελικά αυτή που καθορίζει βασικές πτυχές της προσωπικότητάς μας. Σε αυτές περιλαμβάνονται οι σχέσεις με τους άλλους, καθώς και ζητήματα αυτοεκτίμησης ή μειονεξίας και υποτίμησης. Επομένως, η ταυτότητα του “εαυτού” μας, είναι το αποτέλεσμα να βλέπουμε τον εαυτό μας μέσα από τις σκέψεις που αντιλαμβανόμαστε ότι έχουν οι άνθρωποι γύρω μας.
Πηγή: Eyes of Light – Φόρεας Τέχνης στην Υγεία
Οι αόρατες ουλές της κακοποίησης: Αναγνωρίζοντας τα σημάδια της συναισθηματικής – λεκτικής κακοποίησης
Από την Κατερίνα Γερολύμπου, Δικαστική – Εγκληματολογική Ψυχολόγο, Ψυχοθεραπεύτρια Εφήβων και Ενηλίκων
Μια ιστορία που διαδραματίζεται συχνά στις αίθουσες των δικαστηρίων είναι η απογοήτευση των ατόμων που διεκδικούν την προστασία τους όταν έχουν πέσει θύματα συναισθηματικής κακοποίησης – στις λίγες περιπτώσεις που αποφασίσουν να κινηθούν νομικά – προκειμένου να προστατεύσουν τον εαυτό τους ή ακόμα και την οικογένειά τους από αυτή την κατάσταση. Η απογοήτευση των θυμάτων σχετίζεται είτε με την απουσία αναγνώρισης της ως ξεχωριστής μορφής κακοποίησης (αντίθετα φαίνεται να υπάρχει η αποδοχή από την πλευρά των δικαστών της ύπαρξης ενός συγκρουσιακού κλίματος), είτε με την επιβολή πολύ ελαφρότερων κυρώσεων/προστατευτικών μέτρων συγκριτικά με τις κυρώσεις που επιβάλλονται στις εμφανείς μορφές κακοποίησης, όπως η σεξουαλική και σωματική κακοποίηση.
Η συναισθηματική κακοποίηση είναι μια μορφή βίας, με συνεχιζόμενο χαρακτήρα κατά την οποία ένα άτομο συστηματικά μειώνει και καταστρέφει την ατομική ταυτότητα ενός άλλου ανθρώπου, μέσα από την υποτίμηση των ιδεών, συναισθημάτων και της προσωπικότητας του θύματος (Sims, 2008). Η υποτίμηση μπορεί να επιτευχθεί μέσα από συμπεριφορές, όπως ο χλευασμός των απόψεων, η απόδοση κατηγοριών, η συνεχής αρνητική κριτική, η σιωπή, οι απειλές για εγκατάλειψη ή πρόκλησης σωματικών βλαβών, προσβολές, η χρήση υβριστικών σχολίων, κ.α. (Πρεκατέ, 2008; SCIE, 2013; Sims, 2006). Γίνεται σαφές ότι η συναισθηματική κακοποίηση βασίζεται στη λεκτική επικοινωνία, γι’ αυτό και συχνά χρησιμοποιείται ο όρος συναισθηματική – λεκτική κακοποίηση. Θύματα της συναισθηματικής κακοποίησης τείνουν να είναι οι γυναίκες, τα παιδιά και οι ηλικιωμένοι.
Δύο βασικά ερωτήματα προκύπτουν αναφορικά στη συναισθηματική κακοποίηση, το ένα σχετίζεται με το ποια είναι τα αίτια που ωθούν τους θύτες να συμπεριφέρονται με αυτόν τον τρόπο και το δεύτερο αφορά τους παράγοντες που ευθύνονται για το ότι τα θύματα υπομένουν την κακοποίηση για σημαντικό διάστημα πριν πάρουν την απόφαση να σταματήσουν τον κύκλο της κακοποίησης. Τα ερευνητικά δεδομένα αποκαλύπτουν ότι στην εκδήλωση της συναισθηματικής κακοποίησης συμβάλλουν πολλοί και διαφορετικοί παράγοντες, όπως η ανεργία, η κατάχρηση ουσιών, η κοινωνική απομόνωση, η ύπαρξη σοβαρής ψυχικής ασθένειας και ο χαμηλός αυτοέλεγχος (π.χ. μειωμένη υπομονή και ανεκτικότητα στις φυσιολογικές συμπεριφορές των παιδιών, δηλαδή το κλάμα, την αδεξιότητα, τη ζωηράδα, τη φασαρία) των γονέων. Ωστόσο, ο παράγοντας που φαίνεται να σχετίζεται περισσότερο από όλους τους άλλους στην εκδήλωση της συναισθηματικής κακοποίησης είναι ο γονέας να έχει υποστεί και αυτός κακοποίηση στην παιδική του ηλικία. Μάλιστα, ο γονέας που δεν έχει δουλέψει θεραπευτικά τις δικές του «πληγές» από την κακοποίηση, φέρεται στους άλλους όπως του φέρθηκαν, δηλαδή ταπεινώνει, προκειμένου να νιώσει μια στιγμιαία ανακούφιση και είτε να μειωθεί ο πόνος, ο φόβος, ο θυμός που μπορεί να αισθάνεται λόγω μιας κατάστασης, είτε να αυξήσει την αυτοεκτίμησή του (Πρεκατέ, 2008).
Στην ερώτηση για ποιο λόγο τα θύματα δυσκολεύονται να φύγουν από αυτές τις κακοποιητικές καταστάσεις, δεν υπάρχει μόνο μία απάντηση. Ένας παράγοντας που παρατείνει την κακοποίηση είναι η έλλειψη οικονομικών πόρων ή κοινωνικού υποστηρικτικού δικτύου, τα οποία θα διευκολύνουν και θα ενθαρρύνουν τα άτομο στην ανάγκη αλλαγής της ζωής του. Ένας δεύτερος παράγοντας είναι η ανάγκη να μην εγκαταλείψουν τα παιδιά τους ή να τα προστατεύσουν τα παιδιά τους από τον κακοποιητή γονέα. Μερικές φορές, η αλλαγή της ζωής είναι πιο τρομακτική για τα θύματα, με αποτέλεσμα να επιλέγουν να μένουν σε αυτή την αρνητική κατάσταση όπου ξέρουν τι τους περιμένει, παρά να αντιμετωπίσουν το φόβο του αγνώστου. Ένας άλλος παράγοντας που παγιδεύει το θύμα σε μια σχέση που υπάρχει συναισθηματική κακοποίηση μπορεί να είναι το δέσιμο ή και η αγάπη που μπορεί να νιώθουν για τον θύτη, παρά το γεγονός ότι αντιλαμβάνονται ότι η σχέση είναι καταστροφική. Τέλος, μερικά άτομα μένουν σε τέτοιες προβληματικές σχέσεις, καθώς δεν αντιλαμβάνονται ότι αυτό που υφίστανται είναι μια μορφή κακοποίησης, αλλά το αποδίδουν στη δική τους λάθος συμπεριφορά που προκαλεί το θύτη να συμπεριφερθεί με αυτόν τον αρνητικό τρόπο (Sims, 2008).
Οι συνέπειες της συναισθηματικής κακοποίησης μπορεί να είναι βραχυπρόθεσμες ή/και μακροπρόθεσμες. Η επίδραση της κακοποίησης στο ψυχισμό του ατόμου επηρεάζεται από διάφορους παράγοντες, όπως η ιδιοσυγκρασία του ατόμου, η διάρκεια που υφίσταται την κακοποίηση, η ύπαρξη υποστηρικτικού πλαισίου, κ.α. Τα ερευνητικά δεδομένα επισημαίνουν τις υψηλές πιθανότητες συνύπαρξης μεταξύ συναισθηματικής και σωματικής κακοποίησης (Sanchez, 2012). Επίσης, τα παιδιά που έχουν υπάρξει θύματα συναισθηματικής κακοποίησης τείνουν να παρουσιάζουν αυξημένη επιθετικότητα, μη συμμόρφωση, χαμηλή σχολική επίδοση ή κοινωνική απόσυρση (Glaser, 2002). Ιδιαίτερα, συμπεριφορές όπως το πείραγμα, η απόρριψη και η ταπείνωση σχετίζονται με την εμφάνιση καταθλιπτικών συμπτωμάτων, είτε αυτές οι συμπεριφορές προέρχονται από τους γονείς ή τους συνομηλίκους (Gibbs & Abela, 2008). Είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι τα ερευνητικά δεδομένα αποκαλύπτουν ότι οι συνέπειες της συναισθηματικής κακοποίησης στην παιδική ηλικία επεκτείνονται στην ενήλικη ζωή, λόγω της ανωριμότητας των αμυντικών μηχανισμών για την προστασία του εγώ και της κατεστραμμένης αυτοεκτίμησης (Finzi-Dottan & Karu, 2006).
Οι περισσότερες μορφές κακοποίησης θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί, αν οι γονείς ήταν εκτεθειμένοι σε κατάλληλα πρότυπα και γνώριζαν ποιες είναι οι ενδεδειγμένες γονεϊκές συμπεριφορές. Γίνεται, λοιπόν, σαφές ότι η ενημέρωση και η εκπαίδευση των γονέων θα μπορούσε να περιορίσει την εκδήλωση κακοποιητικών εμπειριών. Σε αυτό το στόχο, μπορούν να συμβάλλουν καθοριστικά οι Σχολές Γονέων και οποιαδήποτε άλλη συμμετοχή των γονέων σε σεμινάρια σχετικά με τη διαπαιδαγώγηση των παιδιών τους. Είναι σημαντικό οι γονείς να ενημερώνουν και να εξηγούν τα παιδιά τους το τι σημαίνει συναισθηματική κακοποίηση και να ενθαρρύνουν την επικοινωνία μαζί τους, ώστε να προλάβουν την περίπτωση κακοποίησης από άλλους ενηλίκους ή συνομηλίκους. Οι γονείς που έχουν ήδη κακοποιηθεί, για να προλάβουν την ανακύκλωση της βίας στη δική τους οικογένεια, θα μπορούσαν να συμμετέχουν σε συμβουλευτική γονέων ή και οικογενειακή θεραπεία για να αλλάξουν παγιωμένα πρότυπα συμπεριφοράς. Πέρα, όμως από τους γονείς, ευθύνη για την αντιμετώπιση της κακοποίησης φέρουν και όλοι όσοι γνωρίζουν ότι κάποια άτομα ή παιδιά κακοποιούνται (π.χ. γιατροί, δάσκαλοι, γείτονες, κ.α.) και δεν κάνουν τίποτα γι’ αυτό (Πρεκατέ, 2008). Η σιωπή ναι μεν διασφαλίζει σε αυτά τα άτομα μια φαινομενική ηρεμία, αλλά συντηρεί ένα βαρύ φορτίο ενοχών για την απροθυμία προστασίας κάποιου ατόμου σε ανάγκη και μια παθογένεια που μπορεί να χτυπήσει και τη δική τους πόρτα κάποια στιγμή.
Εν κατακλείδι, για την ορθότερη αντιμετώπιση της συναισθηματικής κακοποίησης είναι επιτακτική ανάγκη να οργανωθούν ενημερωτικές καμπάνιες για την ευαισθητοποίηση της ευρύτερης κοινωνίας, προγράμματα πρόληψης για τις ομάδες υψηλού κινδύνου (π.χ. άνεργοι γονείς, γονείς με ιστορικό κακοποίησης, κ.α.), καθώς και προγράμματα κατάρτισης των ειδικών που ασχολούνται με τα θύματα της συναισθηματικής κακοποίησης (π.χ. δικαστές, δικηγόροι, κοινωνικοί λειτουργοί, κ.α.), ώστε να μπορούν να αναγνωρίζουν και να χειρίζονται αποτελεσματικά τέτοιες υποθέσεις. Η κακοποίηση ως πολυπαραγοντικό φαινόμενο απαιτεί τη συντονισμένη δράση διαφορετικών ειδικοτήτων για να διασφαλιστεί η αποτελεσματικότητα, τόσο σε επίπεδο πρόληψης, όσο και σε επίπεδο αντιμετώπισης.
Βιβλιογραφικές αναφορές
Finzi-Dottan, R. & Karu, T. (2006) From emotional abuse in childhood to psychopathology in adulthood: A path mediated by immature defense mechanisms and self-esteem. The Journal of Nervous and Mental Disease, 194(8), 616- 621.
Gibb, B.E. & Abela, J.R.Z. (2008) Emotional abuse, verbal victimization and the development of children’s negative inferential styles and depressive symptoms. Cognitive Therapy Resources, 32, 161- 176.
Glaser, D. (2002) Emotional abuse and neglect (psychological maltreatment) A conceptual framework. Child Abuse and Neglect, 26, 697- 714.
Πρεκατέ, Β. (2008) Η κακοποίηση του παιδιού στο σχολείο και στην οικογένεια. Αθήνα: ΒΗΤΑ.
Sanchez, M. (2012) History of emotional and physical abuse and parenting. McNair Scholars Journal, 16(1), 40-50.
SCIE (2013). Protecting adults at risk in London: Good practice service, retrieved from http://www.scie.org.uk/publications/adultsafeguardinglondon/index.asp.
Sims, C.D. (2008). Invisible wounds, invisible abuse: The exclusion of emotional abuse in newspaper articles. Journal of Emotional Abuse, 8(4), 375- 402.
Ψυχική κατάρρευση: γιατί μπορεί να μας είναι χρήσιμη
Επιμέλεια – Μετάφραση: Ρεβέκκα Τσοχαντάρη, MSc Ψυχολογία
Ένα από τα μεγάλα προβλήματα των ανθρώπων είναι ότι είμαστε υπερβολικά καλοί στο να μην σταματάμε. Είμαστε ειδικοί στο να παραδινόμαστε στις απαιτήσεις της ζωής, ν’ ανταποκρινόμαστε σε όλα αυτά που μας ζητούνται και να εκτελούμε πιστά όλες τις προτεραιότητες που οι άλλοι μας ορίζουν. Είμαστε πάντα παρόντες ως εξαίρετα αγόρια ή κορίτσια – και φέρνουμε σε βόλτα αυτό το μαγικό κατόρθωμα για δεκαετίες, χωρίς την παραμικρή ενόχληση ή την παραμικρή ρωγμή στην προσωπικότητά μας.
Μέχρι που ξαφνικά μια μέρα, προς έκπληξη όλων γύρω μας, συμπεριλαμβανομένου και του εαυτού μας, σπάμε. Δεν μπορούμε να σηκωθούμε από το κρεβάτι. Πέφτουμε σε βαριά κατάθλιψη. Αναπτύσσουμε αφόρητο κοινωνικό άγχος. Δεν τρώμε. Μιλάμε ακατάπαυστα χωρίς νόημα. Χάνουμε τον έλεγχο κάποιου μέρους του σώματός μας. Νιώθουμε την ανάγκη να κάνουμε κάτι που είναι εντελώς εκτός εαυτού. Γινόμαστε παρανοϊκοί για κάποιο θέμα. Δεν θέλουμε πια ν’ ακολουθήσουμε τους όρους μιας σχέσης, ξεκινούμε εξωσυζυγική σχέση, εντατικοποιούμε τους τσακωμούς, και γενικότερα ταράζουμε την καθημερινότητα με όποιο τρόπο μπορούμε.
Μια ψυχική κατάρρευση, είναι εξαιρετικά ενοχλητική για όλους, κι έτσι, υπάρχει μια έντονη προσπάθεια να θεραπεύσουμε τα συμπτώματα το συντομότερο, να τα εξαφανίσουμε και έτσι να συνεχίσουμε με την καθημερινότητά μας όπως πριν.
Μια τέτοια αντιμετώπιση όμως, δείχνει ότι μάλλον δεν έχουμε καταλάβει τι έχει συμβεί. Μια κατάρρευση δεν είναι απλά μια ένδειξη προσωρινής τρέλας ή δυσλειτουργίας, αλλά μια πραγματική – αν και άκρως άναρθρη – έκκληση για ψυχική υγεία. Είναι μια προσπάθεια ενός μέρους του μυαλού μας, να παρασύρει ένα άλλο μέρος, προς την ανάπτυξη και την κατανόηση την οποία αρνούνταν να κάνει μέχρι τώρα. Αν το δούμε ως παράδοξο, είναι μια προσπάθεια να ξεκινήσει μια διαδικασία ανάρρωσης, μέσα από μια ασθένεια.
Κι έτσι, ο κίνδυνος στο να βλέπουμε μια κατάρρευση μόνο μέσα από μια ιατρική ματιά και να προσπαθούμε να την θεραπεύσουμε άμεσα, είναι ότι μπορεί να χάσουμε ένα μεγάλο μάθημα που είναι ενσωματωμένο μέσα στην ασθένειά μας. Μια κατάρρευση δεν είναι μόνο πόνος, αν και είναι και αυτό φυσικά, αλλά και μια μεγάλη ευκαιρία μάθησης.
Ο λόγος που καταρρέουμε, είναι γιατί τα προηγούμενα χρόνια δεν ήμασταν αρκετά ‘ελαστικοί’. Υπήρχαν πράγματα που παραμερίζαμε στην άκρη του μυαλού μας, μηνύματα που έπρεπε να προσέξουμε, συναισθηματική μάθηση και επικοινωνία που δεν κάναμε – και τώρα, ο συναισθηματικός μας εαυτός, έχοντας περιμένει υπομονετικά για τόσο καιρό, προσπαθεί να ακουστεί με τον μόνο τρόπο που ξέρει. Είναι σε απόγνωση – και θα πρέπει να τον καταλάβουμε και να συμμεριστούμε την σιωπηλή οργή του. Το πιο σημαντικό μήνυμα μιας κατάρρευσης, είναι ότι δεν πρέπει να συνεχίσουμε όπως πριν – ότι τα πράγματα πρέπει ν’ αλλάξουν ή αλλιώς (και αυτό είναι τρομαχτικό όταν το αναγνωρίζουμε), μπορεί να είναι προτιμότερος ο θάνατος.
Γιατί, όμως, δεν μπορούμε ν’ ακούσουμε τις συναισθηματικής μας ανάγκες νωρίτερα με μεγαλύτερη ηρεμία και ν’ αποφύγουμε το μελόδραμα μιας κατάρρευσης; Διότι, η συνείδηση μας είναι από φύση της τεμπέλα και δυσκολεύεται να διακρίνει τέτοια μηνύματα μέχρι να έρθει η βαρβαρότητα της κατάρρευσης. Για χρόνια, δεν ακούει κάποια στεναχώρια, αποφεύγει ν’ αντιμετωπίσει μια δυσλειτουργία σε μια σχέση ή απορρίπτει κάποιες επιθυμίες.
Θα μπορούσαμε να συγκρίνουμε την κατάρρευση με μια επανάσταση. Για πολλά χρόνια, ο λαός πιέζει τους κυβερνώντες να ακούσουν τα αιτήματα του και να κάνουν τις απαραίτητες αλλαγές. Για χρόνια, οι κυβερνώντες κάνουν υποτυπώδης κινήσεις, αλλά βασικά δεν ακούνε – μέχρι μια μέρα, ο κόσμος δεν αντέχει άλλο, μπαίνει στο παλάτι, καταστρέφει όλα τα υπάρχοντα και πυροβολεί στην τύχη, αθώους και ενόχους.
Συνήθως οι επαναστάσεις δεν έχουν καλό τέλος. Τα πραγματικά προβλήματα και οι ανάγκες του κόσμου δεν λύνονται, ούτε καν ανακαλύπτονται. Γίνεται ένας εμφύλιος πόλεμος – καμιά φορά κυριολεκτικά, αυτοκτονία. Το ίδιο ισχύει και στην κατάρρευση.
Ένας καλός θεραπευτής, προσπαθεί να ακούσει τα μηνύματα μιας κατάρρευσης, παρά να σιωπήσει την ασθένεια. Συνήθως ανακαλύπτουμε, μέσα από τις ιδιαιτερότητες της, μια έκκληση για περισσότερο προσωπικό χρόνο, μια πιο στενή σχέση με τον άλλον, έναν πιο ειλικρινή και ολοκληρωμένο τρόπο ύπαρξης, μια αποδοχή ως προς το ποιοι είμαστε σεξουαλικά. Γι’ αυτό το λόγο, ξεκινάμε να πίνουμε, βάζουμε τον εαυτό μας σε απομόνωση, γινόμαστε άκρως παρανοϊκοί ή μανιακά σαγηνευτικοί.
Μια κρίση όμως, δείχνει όρεξη για ανάπτυξη, η οποία δεν έχει βρει άλλο τρόπο να εκφραστεί.
Πολλοί άνθρωποι, μετά από κάποιους τρομαχτικούς μήνες ή και κάποιων χρόνων λένε: «Δεν ξέρω αν θα είχα γίνει καλά, αν δεν είχα αρρωστήσει».
Κατά την διάρκεια μιας κατάρρευσης, συχνά αναρωτιόμαστε αν έχουμε τρελαθεί. Όμως, δεν έχουμε. Σίγουρα συμπεριφερόμαστε πολύ περίεργα, αλλά κάτω από την επιφάνεια, είμαστε σε μια κρυφή, αλλά πολύ λογική αναζήτηση για υγεία. Δεν έχουμε αρρωστήσει· ήμασταν ήδη άρρωστοι. Η κρίση, αν καταφέρουμε να την ξεπεράσουμε, είναι η προσπάθεια να ξεφύγουμε από ένα τοξικό status quo, μια επίμονη έκκληση να ξαναχτίσουμε τις ζωές μας πάνω σε μια πιο αυθεντική και ειλικρινή βάση.
Πηγή: www.thebookoflife.org
Ζωντάνια και Ονειροπόληση
Ψυχαναλυτικά δοκίμια
Συγγραφέας: Γρηγόρης Βασλαματζής
Αν οι κλινικές έννοιες της ψυχαναλυτικής τεχνικής ορίζουν τoυς πλανήτες του «ψυχαναλυτικού σύμπαντος», η συνάντηση αναλυτή και αναλυόμενου είναι αυτή που δίνει κίνηση και ζωή στην ύπαρξή τους. Με άλλα λόγια, η εργασία της ανάλυσης πραγματώνεται μέσα σε ένα πεδίο σχέσης δύο συγκεκριμένων υποκειμένων.
Στο βιβλίο αυτό ο συγγραφέας στρέφει την προσοχή του αναγνώστη σε έννοιες και αναλυτικά βιώματα, όπως η ζωντάνια και η ονειροπόληση. Και οι δύο αφορούν τη συναισθηματική σύνδεση ανάμεσα στα υποκείμενα της ανάλυσης και την από κοινού αναζήτηση του νοήματος. Στα πρώτα τέσσερα δοκίμια του βιβλίου συζητά θεωρητικές προτάσεις και κλινικές εμπειρίες μέσα από το πρίσμα της διϋποκειμενικής συνάντησης στην αναλυτική κατάσταση. Τέλος, στο 5ο δοκίμιο προσεγγίζει τη νουβέλα «Κοιμώμενες Αναμνήσεις» του Patrick Modiano ανατρέχοντας στη μνήμη, το τραύμα, την ονειροποιητική λειτουργία της γραφής και τον μετασχηματισμό των συναισθηματικών εμπειριών.
ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ
Εκδόσεις: Αρμός
Αριθμός σελίδων: 372
Έτος έκδοσης: 2021
Τιμή: €10,80
Ψυχολογικά συμπτώματα: Πότε υποδηλώνουν ψυχική ασθένεια;
Από τη Σύλβα Σαραφίδου, Ψυχολόγο, MSc, AKC
Ένα ψυχολογικό σύμπτωμα είναι ένα αίσθημα, μία σκέψη ή μία κατάσταση την οποία μπορεί κανείς να βιώνει. Όλοι μας έχουμε περάσει από άγχος, θλίψη, στρες, και όλοι μας έχουμε βιώσει διάφορα ‘συμπτώματα΄. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει πως όλοι πάσχουμε από ψυχικές ασθένειες. Τι διαχωρίζει όμως το σύμπτωμα από την ασθένεια; Τι σημαίνει ψυχική ασθένεια;
Η ψυχική ασθένεια μπορεί να οριστεί σε σχέση με την ψυχική υγεία. Μπορούμε να φανταστούμε τους δύο όρους σαν ένα συνεχές (continuum): στην μία άκρη του η απόλυτη ψυχική υγεία και ευεξία και στην άλλη η απόλυτη ψυχική ασθένεια. Μπορούμε να φανταστούμε αυτό το συνεχές ως μία ευθεία γραμμή. Καθώς κανείς (ή έστω σχεδόν κανείς) δεν αγγίζει την απολυτότητα, οι περισσότεροι από εμάς κυμαινόμαστε στους ενδιάμεσους τόνους. Η ψυχική υγεία και ασθένεια λοιπόν δεν είναι ‘άσπρο- μαύρο’ μα ενδιάμεσες αποχρώσεις του γκρι.Επίσης οι έννοιες δεν είναι εντελώς σταθερές: για παράδειγμα, κάποιος που απολύεται από την δουλειά του θα μετατοπιστεί στο συνεχές προς την πλευρά της ψυχικής ασθένειας (εάν βιώσει θλίψη, απογοήτευση και αισθήματα κατάθλιψης), ενώ όταν ο ίδιος βρει μία νέα δουλειά και έχει πολλές επαγγελματικές επιτυχίες θα μετατοπιστεί στο συνεχές προς την ψυχική υγεία.
Οι μετατοπίσεις προς την πλευρά της ψυχικής ασθένειας κάνουν την εμφάνισή τους ως συμπτώματα (ο συνδυασμός των οποίων τελικά θα οδηγήσει σε νόσο). Όμως, εάν όλοι βιώνουμε κατά καιρούς συμπτώματα, τι σημαίνει αυτό για την ψυχική μας υγεία; Πως διαχωρίζεται το σύμπτωμα από την πάθηση; Ένα σύμπτωμα από μόνο του μπορεί να επηρεάζει το άτομο και την καθημερινότητά του. Αυτό όμως δεν σημαίνει πως το άτομο δεν μπορεί να εργαστεί, να κοινωνικοποιηθεί, να διασκεδάσει. Εάν ένα σύμπτωμα εμποδίζει το άτομο από όλα αυτά τότε μπορεί να είναι δείγμα ψυχικής ασθένειας.
Το κλειδι στην κατανοηση της βαρυτητας του συμπτωματος ειναι η ιδια η λειτουργικοτητα του ατομου
Για παράδειγμα ένα άτομο που αγχώνεται με τον πολύ κόσμο βιώνει ένα σύμπτωμα, εάν όμως πάψει να βγαίνει έξω ή πανικοβάλλεται όταν συναναστρέφεται με πολύ κόσμο, τότε κλίνει προς την πλευρά της ψυχικής ασθένειας.
Αξίζει να σημειωθεί πως η λειτουργικότητα σε εργασιακό και κοινωνικό επίπεδο αποτελεί και διαγνωστικό κριτήριο του Διαγνωστικού και Στατιστικού Εργαλείου (DSM). Βάση αυτού, κάποιος μπορεί να διαγνωστεί με ψυχική νόσο εάν τα συμπτώματα μειώνουν την εργασιακή και κοινωνική λειτουργικότητα, και εάν αυτή η κατάσταση παρουσιάζει διαφορά από προηγούμενη.
Αυτό γιατί είναι σημαντικό για εμάς; Ο καθένας από εμάς προσωπικά μπορεί να αναγνωρίζει σε ποιο σημείο του συνεχούς βρίσκεται την εκάστοτε φάση της ζωής του. Ταυτόχρονα, μπορεί κανείς να έχει κατά νου την δική του λειτουργικότητα – όταν παρατηρεί ότι αυτή μειώνεται τότε το σύμπτωμα αρχίζει να καταλαμβάνει μεγάλο μέρος στην καθημερινότητα. Ένα ψυχολογικό σύμπτωμα δεν είναι κάτι το καθοριστικό ή το απόλυτο. Υποδηλώνει μία δύσκολη φάση ζωής και υπονοεί πως μπορεί να υπάρξει βελτίωση.
Έτσι η ύπαρξη ενός συμπτώματος δεν πρέπει να μας τρομάζει ή να μας καθηλώνει. Ας αναγνωρίσουμε πως το σύμπτωμα είναι ελεγχόμενο και διαχειρίσιμο και πως μπορούμε να βρούμε διέξοδο. Ένα σύμπτωμα από μόνο του δεν σημαίνει πως το άτομο δεν είναι λειτουργικό ή πως πάσχει από κάποια ψυχική νόσο. Στην περίπτωση ύπαρξης συμπτώματος, βοηθά να διαχωρίζουμε αυτό από το άτομο: είναι διαφορετικό το να πούμε ότι κάποιος βιώνει άγχος και άλλο το να τον χαρακτηρίσουμε ως αγχώδη, για παράδειγμα. Το σύμπτωμα δεν μας καθορίζει απόλυτα!
Καλό είναι να παρατηρούμε στον εαυτό μας και τα κοντινά μας πρόσωπα πιθανά συμπτώματα και (κυρίως) την μείωση της λειτουργικότητας, και να αναζητούμε βοήθεια από το περιβάλλον μας ή από ειδικούς ψυχικής υγείας.
Βιβλιογραφία
Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρία, (2000). Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών, 4η έκδοση, Washington D.C, Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρία.
Χριστοπούλου, Α., (2008). Εισαγωγή στην Ψυχοπαθολογία του Ενήλικα, Αθήνα, Εκδόσεις Τόπος.
Χαρτοκόλλης, Π., (1991). Εισαγωγή στην Ψυχιατρική, Αθήνα, Εκδόσεις Θεμέλιο.